Określenie „rwa kulszowa” jest powszechnie używane w odniesieniu do bólu o charakterze korzeniowym, który promieniuje z okolicy lędźwiowo-krzyżowej lub pośladka w kierunku kończyny dolnej. Samo promieniowanie bólu nie wystarcza jednak do rozpoznania konkretnej przyczyny – znaczenie ma obraz objawów i badanie kliniczne.
Czym jest rwa kulszowa?
W typowym obrazie dolegliwości są związane z podrażnieniem lub uciskiem korzenia nerwowego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. Jedną z częstszych przyczyn są zmiany w obrębie krążka międzykręgowego, ale podobne objawy mogą występować również w innych stanach wpływających na przestrzeń dla korzenia nerwowego.
W praktyce ważne jest odróżnienie samego bólu korzeniowego od radikulopatii. Radikulopatia oznacza obecność obiektywnych ubytków neurologicznych, takich jak osłabienie siły określonych mięśni, zaburzenia czucia lub zmiany odruchów. Ból korzeniowy może występować bez takich ubytków.
Jakie objawy mogą występować?
Najbardziej charakterystyczny jest ból promieniujący do kończyny dolnej. Jego przebieg i nasilenie mogą być różne. U części osób ból pleców jest niewielki, a dominującym problemem jest dolegliwość w pośladku, udzie, łydce lub stopie.
- ból promieniujący z pleców lub pośladka do nogi,
- mrowienie, drętwienie albo inne zaburzenia czucia,
- nasilanie objawów w określonych pozycjach lub ruchach,
- w niektórych przypadkach osłabienie siły mięśniowej.
Nie każdy ból schodzący do nogi jest bólem korzeniowym. Podobne dolegliwości mogą pochodzić między innymi z innych struktur kręgosłupa, stawu biodrowego lub tkanek miękkich. Dlatego przy kwalifikowaniu postępowania istotne jest badanie funkcjonalne i neurologiczne.
Jak wygląda badanie?
Badanie powinno być dopasowane do objawów. Obejmuje zwykle ocenę sposobu poruszania się, ruchów kręgosłupa i kończyn, funkcji neurologicznych oraz reakcji objawów na określone testy. W zależności od obrazu klinicznego można oceniać siłę mięśniową, czucie, odruchy i mechanowrażliwość układu nerwowego.
Celem nie jest znalezienie jednej „bolącej struktury” za wszelką cenę, ale określenie najbardziej prawdopodobnego mechanizmu problemu, sprawdzenie bezpieczeństwa postępowania i zaplanowanie terapii odpowiedniej do aktualnego stanu pacjenta.
Co może obejmować fizjoterapia?
Postępowanie zależy od nasilenia dolegliwości, tolerancji ruchu, obecności objawów neurologicznych i codziennych potrzeb pacjenta. W wielu przypadkach ważnym elementem jest stopniowe utrzymywanie lub odzyskiwanie aktywności zamiast długotrwałego unikania ruchu.
- edukację dotyczącą objawów i sposobów bezpiecznego funkcjonowania,
- dobór ruchu i ćwiczeń do aktualnej tolerancji,
- stopniowe zwiększanie obciążenia i powrót do codziennych aktywności,
- pracę nad siłą, kontrolą ruchu i sprawnością, jeśli jest to wskazane,
- wybrane techniki terapii manualnej jako element wspomagający, gdy są uzasadnione obrazem klinicznym i reakcją pacjenta.
Nie istnieje jeden zestaw ćwiczeń właściwy dla każdej osoby z bólem promieniującym do nogi. Interwencje powinny wynikać z badania i być modyfikowane na podstawie reakcji pacjenta oraz zmian funkcjonalnych.
Co można robić na co dzień?
Jeżeli nie ma przeciwwskazań medycznych, zwykle korzystniejsze jest pozostawanie w granicach tolerowanej aktywności niż długotrwałe leżenie. W ostrzejszym okresie można czasowo zmodyfikować czynności nasilające objawy, a następnie stopniowo do nich wracać. Tempo powrotu powinno zależeć od reakcji organizmu, a nie od sztywnego harmonogramu.
Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?
Niektóre objawy wymagają szybkiej oceny lekarskiej. Pilnej pomocy należy szukać szczególnie wtedy, gdy pojawiają się nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie w okolicy krocza, szybko narastające osłabienie kończyny, istotne objawy po poważnym urazie albo ciężkie objawy ogólne. Takich sygnałów nie należy próbować „rozćwiczać” samodzielnie.
Podsumowanie
Rwa kulszowa nie jest jedną konkretną chorobą, lecz określeniem obrazu dolegliwości, w którym często uczestniczy korzeń nerwowy. Kluczowe jest ustalenie, czy występuje wyłącznie ból korzeniowy, czy również ubytki neurologiczne, a następnie dopasowanie postępowania do aktualnych objawów i funkcji pacjenta.
Cierpisz na podobne objawy?
Umów się na indywidualnie dobraną diagnostykę i terapię.
Fizjoterapeuta • Fizjoterapia Amadeusz Dobies • Puszczykowo

