Określenie „rwa kulszowa” jest powszechnie używane w odniesieniu do bólu, który promieniuje z okolicy lędźwiowo-krzyżowej lub pośladka tyłem nogi lub przodem goleni. Samo promieniowanie bólu nie mówi jednak, co konkretnie jest jego przyczyną.
Czym jest rwa kulszowa?
Rwa kulszowa to tzw. „ból korzeniowy” z tyłu nogi lub z przodu goleni, najczęściej związany z podrażnieniem korzenia L4, L5 lub S1 u wyjścia z kręgosłupa. Najczęstszymi przyczynami drażnienia korzenia są przepuklina krążka międzykręgowego (dyskopatia) i stenoza (zwężenie kanału kręgowego, w którym biegnie rdzeń kręgowy, najczęściej ze względu na zmiany zwyrodnieniowe). Warto zaznaczyć, że sam korzeń nie musi być uciśnięty lub uszkodzony, żeby dawał objawy, a wystarczy, że będzie drażniony przez lokalny stan zapalny.
W praktyce ważne jest też odróżnienie samego bólu korzeniowego od radikulopatii. Radikulopatia różni się tym, że występują w niej tzw. ubytki neurologiczne, czyli m.in. osłabienie siły mięśni, zaburzenia czucia lub zmiany odruchów zaopatrywanych przez zajęte segmenty L4/L5/S1. Ból korzeniowy natomiast występuje sam, bez ubytków neurologicznych.
Jakie objawy powoduje rwa kulszowa?
Najbardziej charakterystyczny jest ból promieniujący tyłem nogi lub przodem goleni. Jego przebieg i nasilenie mogą być różne, zależnie od wielu czynników i przyczyny występowania rwy. Czasami współwystępuje także miejscowy ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego, z reguły wtórnie. Najczęstszymi objawami są:
- ból promieniujący z dołu pleców lub pośladka tyłem nogi lub przodem goleni,
- mrowienie, drętwienie albo inne zaburzenia czucia,
- nasilanie objawów w określonych pozycjach lub przy konkretnych ruchach,
- w niektórych przypadkach osłabienie siły mięśniowej,
- czasami współwystępuje ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego.
Nie każdy ból promieniujący tyłem nogi jest rwą kulszową. Podobne objawy mogą dawać między innymi mononeuropatie (uciski pojedynczych nerwów na obwodzie ciała), stawy krzyżowo-biodrowe (najczęściej ból nie przekracza kolana) czy zespół mięśnia gruszkowatego (ucisk nerwu kulszowego przez mięsień w pośladku). Wtedy mówimy o tak zwanej „pseudorwie kulszowej”. Dlatego tak ważna jest właściwa diagnostyka funkcjonalna i różnicowa, żeby dotrzeć do prawdziwej przyczyny.
Jak wygląda badanie?
Badanie zawsze dopasowuje się indywidualnie do pacjenta, aczkolwiek istnieją pewne elementy uniwersalne. Najczęściej ocenia się dermatomy (obszary na ciele unerwione z danego segmentu kręgosłupa), miotomy (mięśnie unerwiane z danego segmentu kręgosłupa), siłę mięśniową, czucie, odruchy oraz wykonuje specyficzne testy prowokacyjne dla rwy kulszowej.
Celem jest określenie przyczyny podrażnienia korzeni nerwowych, zagwarantowanie bezpieczeństwa postępowania i zaplanowanie odpowiedniej terapii. Warto też określić, czy jest to stan ostry, czy przewlekły, ponieważ postępowanie fizjoterapeutyczne znacząco się w nich różni.
Jak wygląda fizjoterapia?
Fizjoterapia, podobnie jak w przypadku badania, jest indywidualnie dobierana do pacjenta i jego stanu funkcjonalnego, aczkolwiek także ma pewne uniwersalne schematy. Jej ważnym elementem jest stopniowe wdrażanie aktywności zamiast unikania ruchu. Najczęściej zawiera ona:
- edukację pacjenta dotyczącą objawów i sposobów bezpiecznego funkcjonowania, pozostania aktywnym i zmiany pewnych nawyków,
- dobór aktywności i ćwiczeń do aktualnego stanu,
- stopniowe zwiększanie obciążenia i powrót do codziennych aktywności,
- pracę nad siłą, zakresem ruchu, kontrolą ruchu i sprawnością,
- wybrane techniki terapii manualnej jako element wspomagający terapię (np. masaż, mobilizacje stawów kręgosłupa, neuromobilizacje).
Nie istnieje jeden zestaw ćwiczeń właściwy dla każdej osoby z rwą kulszową. Ćwiczenia i interwencje dobiera się na podstawie diagnostyki pacjenta, indywidualnie.
Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?
Niektóre objawy wymagają szybkiej interwencji lekarskiej, a niekiedy natychmiastowej operacji. Należą do nich przede wszystkim:
- zaburzenia oddawania moczu lub stolca,
- drętwienie/znieczulenie w okolicy krocza,
- szybko narastające osłabienie kończyny,
- opadanie, bezwład stopy.
Kiedy należy udać się na operację?
Operacja w rwie kulszowej to ostateczność, ponieważ jest zabiegiem inwazyjnym i w pewnym stopniu ryzykownym. Pierwszym działaniem z wyboru powinno być leczenie zachowawcze, czyli fizjoterapia oraz niechirurgiczne interwencje ze strony lekarza. Zdecydowaną większość pacjentów z rwą kulszową da się wyprowadzić w sposób zachowawczy, bez operacji. Przyjmuje się, że jeśli fizjoterapia nie dawałaby efektów przez 4 miesiące, można rozważyć operację kręgosłupa, np. discektomię w przypadku dyskopatii. Warto wiedzieć, że po samej operacji istnieje szansa, że pacjent nie będzie od razu sprawny, ponieważ sama operacja, a także okres pooperacyjny niosą ze sobą pewne powikłania. Warto wtedy skorzystać z pomocy fizjoterapeuty, który zapewni powrót do sprawności po operacji.
Podsumowanie
Rwa kulszowa nie jest jedną konkretną chorobą, lecz określeniem zespołu objawów związanych z podrażnieniem korzeni rdzeniowych L4/L5/S1. Kluczowe jest ustalenie, czy występuje wyłącznie ból korzeniowy, czy również ubytki neurologiczne, wykluczenie dolegliwości alarmujących i zaplanowanie skutecznej i indywidualnie dobranej fizjoterapii.
Cierpisz na podobne objawy?
Umów się na indywidualnie dobraną diagnostykę i terapię.
Fizjoterapeuta • Fizjoterapia Amadeusz Dobies • Puszczykowo
